Strona główna

Ciekawostki

Klasa I

Klasa II

Klasa III

Zadania

Klasa II

Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

I. Skóra jest narządem pokrywającym i osłaniającym ciało. Ogólna powierzchnia skóry u człowieka wynosi 1,5-2 m², a grubość wynosi 1,5-5 mm. Składa się z trzech warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Naskórek składa się głównie z dojrzewających komórek nabłonkowych, nazywanych keratynocytami i tworzy kilka warstw: podstawną, kolczystą, ziarnistą, jasną i rogową. Oprócz keratynocytów w naskórku znajdują się również komórki barwnikowe — melanocyty, komórki odpowiedzialne za reakcje immunologiczne to komórki układu nerwowego. W skórze właściwej utworzonej z tkanki łącznej znajdują się włókna kolagenowe i elastyna oraz elementy komórkowe: fibroblasty, mastocyty i komórki krwi oraz naczynia i nerwy. Tkankę podskórną tworzy tkanka tłuszczowa i łączna. W skórze znajdują się wytwory naskórka: gruczoły potowe, gruczoły łojowe, paznokcie i włosy. Skóra spełnia wiele czynności ochronnych: przed zakażeniem bakteriami, grzybami, wirusami, przed czynnikami mechanicznymi, termicznymi, chemicznymi i promieniowaniem świetlnym, oraz zapewnia niezmienne warunki dla środowiska wewnętrznego organizmu (homeostazę). Poza tym skóra spełnia również czynność percepcyjną ciepła, bólu, dotyku, ekspresyjną w wyrażaniu stanów emocjonalnych, resorpcyjną oraz bierze udział w magazynowaniu i przemianie materii. Skóra w okolicy otworów naturalnych (usta, nozdrza, odbyt, pochwa itp.) przechodzi w błony śluzowe. U człowieka najcieńsza jest na powiekach, natomiast najgrubsza jest na pięcie.

II. Aparat ruchu-składa się z układu szkieletowego (kostnego), określanego jako bierny aparat ruchu i układu mięśniowego, który jest czynnym aparatem ruchowym. Szkielet pełni funkcję zarówno podpory dla miękkich części ciała, jak również ochrania narządy wewnętrzne otaczając je. Na układ szkieletowy składają się: kości czaszki, kręgosłup, kości klatki piersiowej, kończyn górnych oraz dolnych razem z obręczami - odpowiednio barkową oraz miedniczą. Pod względem budowy szkielet tworzy tkanka kostna i tkanka chrzęstna. Dzięki odpowiednim właściwościom tkanki kostnej budujące szkielet kości są wytrzymałe na obciążenia, elastyczne i odporne na zginanie. Elementem, dzięki któremu możliwe jest wykonywanie ruchów są połączenia ruchome kości, zw. stawami. Wraz z upływem lat zmianie ulega chemiczny skład kości (zawartość soli mineralnych). Bardzo często dochodzi do zmniejszania się zawartości wapnia, powodującej obniżenie masy i wytrzymałości kości, a na skutek tego zwiększa się prawdopodobieństwo ich złamań lub uszkodzeń. Jest to tak zwane rzeszotowienie kości, inaczej osteoporoza - choroba występująca u ludzi starszych, atakująca częściej kobiety. Częstą przypadłością są również zwyrodnienia stawów, do których może dochodzić pod wpływem dźwigania dużych ciężarów, zwłaszcza obciążających tylko jeden odcinek szkieletu, zbyt intensywnych i nieprawidłowo wykonywanych ćwiczeń.

III. Układ pokarmowy-spełnia bardzo ważne zadanie, tj. przekształca pokarm spożywany przez człowieka dostarczając organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje on do spełnienia różnorodnych funkcji życiowych. Główną jego rolą jest trawienie i wchłanianie pokarmu. Początek układu pokarmowego stanowi jama ustna, gdzie odbywa się miażdżenie pokarmu i jego wstępne trawienie enzymami zawartymi w ślinie (wydzielanej przez ślinianki). Następnie pokarm przez gardło i przełyk transportowany jest do żołądka, gdzie odbywa się właściwy proces trawienia. Treść żołądka przechodzi do jelita cienkiego gdzie następuje wchłanianie pokarmu. Niestrawione resztki pokarmu przechodzą do jelita grubego i są usuwane z organizmu przez otwór odbytowy.

IV. Układ krążenia-zbudowany jest z zamkniętego systemu naczyń krwionośnych, które pod wpływem rytmicznych impulsów serca transportują nieustannie przez organizm krew. Krew jest nośnikiem substancji odżywczych i gazów oddechowych, niezbędnych do podtrzymywania czynności życiowych oraz spełnia funkcję oczyszczającą organizm ze szkodliwych produktów przemiany materii. Bez przerwy krąży od narządów odżywiających (układ oddechowy, pokarmowy) do tkanek ustroju i narządów wydalniczych (nerki, skóra).
Układ krwionośny zbudowany jest z serca i naczyń krwionośnych - tętnic, żył i naczyń włosowatych.

V. Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Oddychanie jest jedną z najważniejszych czynności organizmu i podstawowym przejawem życia. Wdychany tlen używany jest przez komórki wszystkich tkanek jako paliwo do produkcji energii, a wydychany dwutlenek węgla jest pozostałością tego procesu. Układ oddechowy składa się z dróg doprowadzających powietrze, płuc jako właściwego narządu wymiany gazowej oraz narządów pomocniczych, umożliwiających przeprowadzenie mechanizmu oddychania. Drogi układu oddechowego, doprowadzające powietrze to: nos , gardło, krtań, tchawica, oskrzela.

VI. Układ wydalniczy-składa się z nerek oraz dróg wyprowadzających mocz, do których zaliczamy: moczowody, pęcherz  moczowy oraz cewkę moczową. Nerki są parzystymi narządami położonymi w tylnej części jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa. Otoczone są łącznotkankową torebką, która chroni je przed urazami mechanicznymi. W przekroju podłużnym wyróżnić możemy część zewnętrzną – korę oraz część wewnętrzną – rdzeń. Rdzeń utworzony jest przez stożkowate struktury, czyli piramidy nerkowe, których wierzchołki tzw. brodawki skierowane są do wnętrza nerki. We wnęce nerki znajdują są miedniczki nerkowe, do których kanaliki zbiorcze doprowadzają mocz powstający w nefronie, czyli podstawowej jednostce strukturalno-funkcjonalnej nerki. Z miedniczek mocz spływa do moczowodów, następnie do pęcherza moczowego. Moczowody to parzyste przewody łączące nerki z pęcherzem moczowym. Wyścielone są błoną śluzową a ich ściany mają dobrze rozwiniętą warstwę mięśniową. Skurcz mięśni gładkich moczowodów powoduje przesuwanie się moczu do pęcherza moczowego. Pęcherz moczowy jest nieparzystym narządem będącym zbiornikiem moczu. Jego ściany są bardzo rozciągliwe, dlatego może on pomieścić nawet do 1 litra. Rolą tego układu jest usuwanie z organizmu szkodliwych i niepotrzebnych produktów przemiany materii.

VII. Układ hormonalny to inaczej układ dokrewny, składa się z gruczołów dokrewnych (wewnątrzwydzielniczych), które uwalniają produkowane hormony do krwi. Działanie hormonów jest swoiste, tzn. każdy hormon działa na dokładnie jeden narząd. Gruczoły dokrewne: przysadka mózgowa (hormon wzrostu – pobudza wzrost organizmu, hormony tropowe – regulują pracę innych gruczołów), tarczyca (tyroksyna – metabolizm), przytarczyce (parathormon – reguluje poziom wapnia we krwi), nadnercza (adrenalina – podnosi ciśnienie i przyspiesza oddech np. w sytuacjach zagrożenia mobilizuje organizm do ucieczki lub obrony, kortyzol – reguluje metabolizm cukrów), trzustka (glukagon – uwalnia glukozę z wątroby do krwi, insulina – transportuje glukozę i magazynuje jej nadmiar w wątrobie), jądra (testosteron – wpływa na męskie cechy płciowe), jajniki (estrogeny – wpływają na żeńskie cechy płciowe). W działaniu układu hormonalnego najważniejsza jest równowaga hormonalna. Nadmiar wydzielania któregoś z hormonów to nadczynność gruczołu, niedobór to niedoczynność gruczołu. Niektóre hormony mają przeciwstawne (antagonistyczne) działanie, np. insulina i glukagon (insulina obniża poziom cukru we krwi a glukagon podnosi uwalniając glukozę w wątrobie, gdzie jest magazynowana w postaci glikogenu, w zależności od potrzeb).

VIII. Zmysły – to narządy posiadające zdolności odbierania bodźców zewnętrznych. Na każdy ze zmysłów składają się odpowiednie narządy zmysłów, w których najważniejszą rolę odgrywają receptory wykształcone w kierunku reagowania na konkretny rodzaj bodźców oraz odpowiednie funkcje mózgu.

IX. Układ nerwowy - zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu. Układ nerwowy jest w stanie wykryć określone zmiany zachodzące w otoczeniu i wywołać w związku z tym odpowiednią reakcję organizmu. Jest zbudowany z komórek nerwowych oraz komórek glejowych. Z punktu widzenia histologii, zbiór komórek nerwowych bywa nazywany tkanką nerwową, zaś zbiór komórek glejowych - tkanką glejową. Jednak komórki nerwowe i glejowe nie są od siebie odseparowane, ale razem tworzą zwartą masę, stąd też wielu autorów uważa, że rozdzielanie układu nerwowego na dwie tkanki jest niepoprawne, nierzeczywiste i w związku z tym przyjmują istnienie w układzie nerwowym tylko jednej tkanki nerwowej, którą tworzą zarówno komórki nerwowe, jak i glejowe.

X. Rozmnażanie się-rozmnażanie odbywa się przy udziale komórek rozrodczych (gamet) – męskiej i żeńskiej, powstających zazwyczaj w wyspecjalizowanych narządach płciowych (u zwierząt) lub organach generatywnych (u roślin). Po połączeniu się dwóch komórek rozrodczych powstaje zygota, z której rozwija się zarodek, a następnie nowy organizm.

Rozwój człowieka – jeden z najstarszych działów psychologii, zajmuje się przemianami psychiki człowieka jakie zachodzą od momentu jego poczęcia (zapłodnienia) do śmierci. Przyjmuje się istnienie następujących faz rozwojowych człowieka:

  • zapłodnienie
  • niemowlęctwo (1 rok życia)
  • wczesne dzieciństwo (2 i 3 rok życia)
  • średnie dzieciństwo (od 4 do 6 roku życia)
  • późny okres dzieciństwa (od 7 do 10 lub 12 roku życia)
  • okres dojrzewania, (13-18 lat)
  • wczesna dorosłość (18-25 lat)
  • dorosłość (25-60 lat)
  • starość (+60 lat)
  • śmierć

XI. Stan zdrowia i choroby

Zdrowie to stan, w którym wszystkie procesy życiowe przebiegają prawidłowo, działają wszystkie narządy i człowiek ma dobre samopoczucie. Na ten stan składają się zdrowie fizyczne (prawidłowa praca wszystkich narządów), zdrowie psychiczne (umiejętność cieszenia się życiem i prawidłowego przeżywania emocji) oraz zdrowie społeczne (umiejętność nawiązywania relacji z drugim człowiekiem, tworzenia związków i przyjaźni). Zaburzenie, któregoś z procesów nazywane jest chorobą. Na zdrowie największy wpływ ma tryb życia (codzienny wysiłek fizyczny, niepalenie tytoniu, nieużywanie alkoholu, zbilansowana dieta, wystrzeganie się otyłości). W mniejszym stopniu ma na nie wpływ środowisko życia czy czynniki genetyczne. Poza właściwym trybem życia dobre zdrowie można zachować dzięki profilaktyce (szereg działań podejmowanych w celu obniżenia ryzyka zachorowania, np. higiena osobista, szczepienia). W pewnym wieku należy brać udział w badaniach profilaktycznych (badania zdrowej populacji bez żadnych objawów pod kątem wykrycia choroby, np. badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy u kobiet w wieku 25-59 lat czy profilaktyczne odwiedzanie stomatologa). Jeśli pacjent zgłasza się do lekarza z konkretnymi dolegliwościami ma wykonywane badania diagnostyczne. Najważniejszy dla utrzymania zdrowia jest codzienny wysiłek fizyczny (powoduje szereg pozytywnych konsekwencji dla organizmu, m.in. zwiększenie pojemności płuc, zwiększenie gęstości kości, zwiększenie przepływu limfy przez węzły chłonne, lepsze dotlenienie mózgu).